Doç. Dr. Olga RADOVA, Tarihçi, Etnolog, Demograf; İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Misafir Öğretim Görevlisi; Moldova Cumhuriyeti Gagauz Karılar (Kadınlar) Assotsiatsiyası’nın (Birliği’nin/Derneğinin) Kurucu İlk Başkanı

    

Gagauz Türklerinin tarihi, soy kökleri, yerleşim yerleri, 

Ö(Ü)zi Eyalet Devletleri

Gagauz – Gökoğuz Türklerinin kültür mirasını – tarihi, yerleşim yerleri, demografyası, göçleri, dinleri, dilleri, folkloru, edebiyatı, adetleri ile ilgili konuları, 30 yıldan fazla, temel bilimsel araştırmalarımda bulunmaktayım ve sonuçlarını kitablarımda, makalelerimde yayınlamalıyım ve çeşitşi bilimsel forumlarda bildirilerimden sunmalıyım. 

Bu konularla ilgili, Osmanlı Devleti döneminde tarihi olayları görmek için, 2007 yılından itibaren, yani 12 yıldan fazla T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi Külliyesi’nin fonlarında, Topkapı Sarayı Müzesinin fonlarında  bulunan belgelere, temel bilimsel araştırmalar yapıyorum. İstanbul’da, Osmanlı Arşivi  Külliyesi’nde yaptığım ve bugün de devam ettiğim, genel araştırma konum “Osmanlı-Rusya-Moldavya bağlantıları/davranışları çerçevesinde, Güney-Doğu Avrupa’daki Gagauzların etnik tarihi, kültür mirası ve yerleşim yerleri”. Bu senelerde, Gagauz – Gökoğuz Türklerinin tarihine ait, gerçek tarihi olayları açıklamak için, Osmanlı Arşivi’nde korunulan/saklanan, 135 milyon belge içinde, bilimsel araştırmalarımı  yaptım ve bilimsel konuma ait, gerekli belgeleri seçtim ve onların bir kısmını bugün sizlere sunacağım. O belgelerin, ne kadar önemli olduklarını daha iyi anlamak için, önce şunları açıklamamız gerekir.

A) Sovyetler Birliği döneminde Ö(Ü)zi Eyaleti ile ilgili kıtablarda yazılar

Sovyetler Birliği döneminde, kitaplarda sadece birkaç satır yazılı vardı ki, Gagauzlar’ın, tarihleri belirtilmeyen bir zamanda, Ü(Ö)zi Eyalet Devleti varmış, ama tam olarak nerelerde bulunduğunu  ve Ü(Ö)zi Eyaleti hangi coğrafya toprakları içinde yer alıyordu, açıklanmazdı ve hiçbir kitapta yazmazdı. O yazılar da, ne vardı, bilimsel araştırmalarım gösteriyor ki, tamamı deyilmiş ve yukarıda belirttiğim gibi, Gagauz Türkleri ile ilgili yetersiz bilgilerin gerçeğini Osmanlı Arşivi’nde bulunan belgelere, bu kaynaklara dayanarak/temellenerek, bugün yeni ve doğru bilgileri açıklayabiliyoruz. 

Tarihi kitaplarda Gagauz Türkleri, Balkan yarımadası tarafında, çağdaş zamandaki Bulgaristan’ın Kuzey-Doğu tarafından, tarihi Bucak veya Güney Basarabya/Besarabya topraklarına göç ettiklerini ve orada boş topraklarda yerleşmelerini yazıyorlardı. Ve bu göçler de XIX. yüzyılın başlarında, Osmanlı Devleti ve Çarlık Rusyası arasında, 1806-1812 yıllardaki  savaş zamanında ve bu harbten/savaştan sonra, Besarabya’ya veya Bucak’a göç ettiklerini ve orada yerleştikleri yazılı olarak belirtiliyordu. 

Daha önceki asırlarda, Gagauz Türkleri’nin Bucak’ta veya Besarabya’da yok oldukları yazılıyordu. Böyle yazılıydı ve bugün de, hep o yazılara göre, Moldova’da, Gagauziya (Gagauz Yeri) Özerk Bölgesi’nde, Rusya’da, Bulgaristan’da, Ukrayna’da vs., okullarda ve bazı üniversitelerde öğrencileri öyle öğretmeğe devam ediyorlar ve bu hipotezayı Gagauz Türklerinin, Gagauziya Özerk Bölgesini idare eden insanların fikirlerine ükledip, onların azlarından, Gagauz Türklerine karşı, Gagauz Türklerinin tarihi, yerleşim yerleriyle, soy kökleriyle ve hangi coğrafyada bir halk/millet gibi oluştuklarını, dunyaya yanlış bilgiler veriyorlar ve bu hipotez, yanlış fikirleri, gittiği yerlerde, çeşitli devletlerde dağdıyorlar, ekiyorlar. Elbetki, burada bir soru işareti kafamızda oluşuyor, neden, ne sebeple bunu yapıyorlar ve yaptırdıyorlar?

Ummarım ki, bu yanlış fikirleri çocuklarımızın kafalarına ekiyorlar ve dünyanın çeşitli yerlerine dağttırıyolar ki, Gagauz – Gökoğuz Türklerinin gerçek tarinini, dedelerinden kalma kültür ve maddi mirasları unutturmak için. Burada söylemeliyiz ki, kültür ve maddi mirasları, Gagauz – Gökoğuz Türklerinin, dedelerinden kalma, etnik topraklarını da içine kaplıyor.  

Bilimsel, temel araştırmalarımız (Akademik, Doç. Dr. Olga Radova’nın) gösterdi ki, Gagauz Türkleri, dedelerinden kalma bu tarihi topraklarda, XVI-XVIII. yüzyıllarda  ve çok evvelki zamanlardan itibaren, o mekanlarda yaşıyorlardı. 

XX. asrın başlangıcında, Bolgar araştırıcısı G. Dimitrov, yayınlanmış olan bilim yazılarına analiz yapıp, Gagauzların êtnogenezisiyle (soy kökleriyle) ilgili, 19 çeşitli varsayımda bulunuyor. 

1967 yılında Rusya’daki bilim adamı M. Guboglo, Gagauzların êtnogenezisiyle ilgili 21 varsayımda bulunuyor, bugün de artık 22 varsayımı buluyoruz.M. Guboglo yazıyor ki: “Gagauzların kökeni üzerine çok çeşitli hipotezler var: Türkleştirilmiş Hıristiyanlar veya Hıristiyanlaşmış Türkler; Türk dilini kabul eden Bolgarlar vs. Türkiye’de,  Selçuk teorisi yaygındır, ona göre, Gagauzlar XIII. yüzyılda Sultan Keykavus’un önderliğinde, Dobruca’ya göçürülen Küçük Asya Türkleri’nin torunlarıdır ve onlar Rus çöllerinden gelen Kumanlarla (Polovtsılarla) beraber Dobruca’da “Oğuz Devletini” (“Üziyelet”) temellemişler”.

Burada, Mihail Guboglo’nun yazılarına göre, Ö(Ü)zi Eyaletlet’in yeri, Dobruca’da olduğunu gösteriliyor. Çağdaş zamanda, tarihi Dobruca’nın topraklarının bir kısmı, Bulgaristan sınırları içerisinde, diğer kısmı da Romanya  sınırları içerisinde bulunuyor. Diğer araştırmacılar da tarihi Ö(Ü)zi Eyaleti’nin yerlerini, Silistre tarafında olduğunu söylüyordu. Sovyetler döneminde Gagauzların hangi coğrafya bölgelerinde tarihi topraklarının yer aldıklarını - Ö(Ü)zi Eyaleti ve hangi bölgeleri kendi sınırları içerisine alıyor, hiçbir bilim araştırıcısı tam olarak cevap verememişti,  

Fakat, bu konuyla ilgili Türkiye Cumhuriyeti Osmanlı Arşivinde bilimsel araştırmalarım, oradaki fonlarda bulunan belgeler, bilim çevresine yeni bilgiler açıklamaya yardımcı oldular.

B) Dobruca ve Bucak’taki Gagauz – Gökoğuz Türkleri

Çarlık Rusya’sı bilim adamı, Etnograf Valentin Moşkov, XIX. yüzyılın sonlarında – XX. yüzyılın başlarında, tarihi Bucak, Dobruca, Trakya ve Balkan yarımadası topraklarında yaşayan, Gagauz Türklerini ve diğer Türk boylarını araştırıyor. 

Moldova Milli Arşivi kaynaklarında korunulan belgelerden ve V. Moşkov’un yazılarından Balkan yarımadası’nda da yaşayan Gagauz Türkleri’ne “Tuna ötesi (karşısı) göçmenleri” denildiğini görüyoruz. Aynı sözcük “Tuna ötesi göçmenleri” adı altında listelere (Spisoki zadunayskih pereselentsev), Bucak’ta (tarihi Bucak topraklarının bir kısmı, şimdiki Gagauziya (Gagauz Yeri) Özerk Bölgesi sınırları içerisine giriyor) yaşayan Gagauz Türklerini resmi yazılarda kayıt etmişler. Bunları okuduktan sonra, kafamda bir soru işareti oluştu: Balkanlar’da da, Bucak’ta da Gagauz Türkleri göçmen ise ve orada da, burada da, aynı sözcükleri onları göstermek için, resmi yazılarda kullanıldı ise, o zaman Gagauz Türkleri nerede göçmen değil?

C) Bulgaristan’dan Bucak’a Gagauz Türklerinin göç sebepleri hakkında cevap bekleyen diğer soru işaretleri?

Cevap verilmesi gereken, bir diğer önemli soru daha vardır ki, o da şudur; Tarihçi İ.İ.Meşçeriyukun (И.И.Мещерюк) kitaplarını okuduktan sonra gördüm ki, o iddialarında Balkan yarımadasından Bolgarlar ve Gagauzlar Osmanlılardan kaçarak, Bucak’a göç ediyorlar. Fakat nedense, kitaplarında, Gagauz Türkleri XVI-XVII. yüzyıllarda ve daha evvelki zamanlarda da Bucak’ta var olduklarını yazmıyor. Oysa ki, gerçek olan tarihi ve coğrafi bilimsel belgeye dayalı bilgilere göre, Gagauz Türkleri çok evvelki zamanlardan itibaren tarihi Bucak’ta da yaşıyorlar. Burada Maşçeriyuk’un, Gagauz Türkleri ve yaşam alanları, vatanları ve devletleri hakkındaki bilgilerinin yanlış olduğunu, özellikle belirtmek istiyorum. 

İ. İ. Maşçeriyuk’un yazılarını “Bolgariya – sestra rodnaya” kitabta 5-6 sefer okuduktan sonra, kafamda yine bir soru işareti oluştu: Eğer Gagauz Türkleri, Bulgaristan’ın Kuzey-Doğu ve Balkanlar’ın diğer tarihi topraklarından, Osmanlılar sebebiyle/yüzünden, onlardan kaçtılarsa ve Bucak’a göç ettiler ise, şu soruyu sormak gerekmez mi, o asırlarda Bucak ve/ya Besarabya  da, Osmanlı Devleti’ne bağlı değil miydi ve Osmanlı Devleti idaresindeki devletlerin sınırları içerisinde bulunmuyor muydu? Elbette, bu sorulara cevap bulmaya başlayınca, o zaman İ. İ. Maşçeriyuk’un, yazılarındaki tarihi yanlışlar ortaya çıkmış oluyor. 

Bulgular ve sonuçlar

A.1) Gagauz Türklerinin Devleti Ö(Ü)zi Eyaleti

“Gagauz Türkleri’nin Devleti Ö(Ü)zi Eyaleti” konuyu araştırdıkça ve tarihçilerden bu konuyla ilgili bilgi almak istedikçe, bizi hep çağdaş zamandaki Bulgaristan’a  Silistre taraflarını gösterdiler, fakat bu konuyla ilgili hiçbiri tam cevap veremedi.  

2007 yılında  T.C. Başbakanlık İstanbul’da bulunan Osmanlı Arşivi’ne, Moldova Bilimler Akademisi tarafından, görevli geldim ve bu bilimsel ekspeditsiyaya başkan ve bilimsel sorumlusu olduğum zaman da, ilk önde Ö(Ü)zi Eyaleti ile ilgili belgeleri, haritaları seçtim. Bundan önce, Moldova Cumhuriyeti Milli Arşivi fonlarında bulunan belgeleri araştırdım ve Gagauz Türklerinin tarihleri ile, yerleşim yerleri ile ilgili, yeni bilimsel sonuç açıklamalarını yaptım (Bak. kaynağı: Karanastas-Radova O.K. Gagauzı v sostave zadunayskih pereselentsev i ih poseleniya v Budjake (konets XVIII – pervaya çetvert’IX vv.) – tepcümesi “Gagauzlar Tuna ötesi/karşısı göçmenlerin içinde ve onların yerleşim yerleri Bucak’ta XVIII. yüzyılın sonunda – XIX. yüzyılın ilk çereğinde”). Kişinev – Komrat, 2001, 131 s.). Kitabımın kabında yazılı XVIII. ve XIX. yüzyıllar, fakat içindeki yazılarımda, bilimsel araştırmalarımın sonuçlarını yazdım ki, Gagauz Türkleri XVI. yüzyılda ve daha evvel de tarihi Bucak’ta yaşıyorlardı.

Kendi metodlarımı kullanarak, Gagauz Türklerinin tarihini, nüfüs sayılarını, yerleşim yerlerini, göstermek (veya bulmak) için, Moldova’dakı Milli Arşivinde; Rusya bilim merkezlerinde; Bulgaristan ve Ukrayna bilim merkezlerinde, arşivi ve istatistik kaynaklarını araştırıp,  analizlerini yapıtım, müzelerde fonları araştırdım, arheoloji kazılarını vs.; T.C. Osmanlı Arşivi fonlarından, kendi metodlarımı kullanarak, Gagauz Türklerinin tarihini, nüfüs sayılarını, yerleşim yerlerini, göstermek (veya bulmak) için, pek çok belgeler seçtim ve onlara analiz yapıp, çeşitli bilimsel araştırmalarımın sonuçlarını, makalelerimde açıklayıp, Almanya’da, Türkiye’de, Moldova’da, Gagauziya (Gagauz Yeri) Özerk Bölgesi’nde, Beyaz Rusya’da, Rusya’da, Bulgaristan’da, Makedonya’da, Ukrayna’da sundum ve yayınladım.

Gagauz Türklerinin yaşadığı köylerde evden-eve gezip, konuştum, onların kendi ağızlarından soylarının, kim olduklarını öğrendin, foklorunu, adetlerini, giyimlerini, nüfüs sayılarını, yerleşim yerlerini vs. öğrenip ve toplayıp, yazdım. 1989 yılında, Kuzey-Osetya ve Kabardin-Balkar Özerk bilgelerine gittim, orada Suhotskaya, Nalçik, Mozdok, Malgobek köylerinde yaşayan Gagauz Türkleri ile buluştum ve konuştum; Bulgaristan’da, Varna taraflarında yaşayan Gagaular Türkleri ile buluştum ve onlarla Gagauz Türkçesinde sölpet ettim. Bulgaristan’da bir büyük yaşta nineylen sölpet ederken, Gagauz Türkçesinde bu şiirimi okudum. (Şiir Gagauz Türçesindä ve Gagauz alfebesine göre yazılı (Bak. kaynağı: Olga Karanastas-Radova. Canın sesi. Peetlär. Kişinev, 2003, s.10).

Bir  büük küü kenarında, 

Evelki evdä yaşêêr,

İhtiyar karı – yap-yalnız,

Kahırları – sayınız.

O bevzeer yorgun aaca,

Karşı duran luzgerä

Açıklı kırda artık,

Dalları onun kırık...

Sade bir eşil dalcaaz

Fidana umut verer,

Eşerdikçä eşerer –

Kökleri kaavileder.

Nine, Gagauz Türküydü, ona sordum: “Sizin soylarınız Gagauz mu?- Gagauzum,- cevap etti nine. E bobanız, dedelerniz, onnar Gagauz mu?- gene sordum. Ozaman o bana dedi: “Kızım, bän Gagauzun Gagauzuyum”,- bu cevapla o çok işlere veya olaylara cevap verdi. 

Nine delikanlı oğulunu kaybetmiş ve yalnız yaşıyordu. Şiirlerimi hem sesliyordu hem de gözlerinden yaşalrı akıyordu. Dolay yanımızda da komşular topluydu, onun evlat boyları yaşlarındaydılar, onlar artık Gagauz Türkçesini bilmiyordu. Bize ikimize bakar, şaşıp kalmıştılar. Annayamazdılar niçin nine benim şiirlerimi dinliyorken alıyordu. 

2002 yılında Makedonya’ya Üsküpe, Valandova’ya ve Çalılıklı köyüne gittim, orada Yörük ve Çıtak Türkleri ile buluştum, onlarda aynen Gagauz Türkçesi gibi konuşuyorlar, sadece Yörük Türklerinde bir farklılık var, onlar konuşurken, gırtlaktan bir ses çıkıyor/geliyor, öyle ses Gagauz Türklerinde yok, fakat o sesi işidince, sansın dedelerimin çok eskiden gelen sesini işitmişim gibi bana geldi. Çıtak Türkleri aynen Gagauz Türkçesi gibi konuşuyordular.

Yukarıda sıraladığım ve başka sorulara da cevap vermek için, “Etnodemografiçeskoye razvitiye Gagauzov Bessarabii v kontse XVIII – XIX vv.” (“Besarabya Gagauzlarının etnodemografya gelişmeleri XVIII. yüzyılın sonunda - XIX. yüzyılda”) doktora tezimi yazdım ve Rusya Bilimler Akademisi’nin N. N. Mikloho-Maklaya adına Etnoloji ve Antropoloji Enstitüsü’nde savundum ve Tarih Bilgileri Doktoru ünvanımı kazandım (2002 yıl).

“Etnodemografya” terimin, öz mânasında/anlamında, Gagauz Türkleri’nin etnik tarihini ve demografya gelişmelerini – yerleşim yerleri, nüfusları, göçleri vs., anlamıyla kullanıldı.

Bilimsel temel araştırmalarımın sonucları gösterdi ki, Gagauz – Gökoğuz Türkleri, Bucak’ta yerli/avtohton insanlar, onlar bu topraklarda Osmanlı Devleti döneminde XVI-XVIII. yüzyıllarda da yaşadıkları açıklandı ve bu bilimsel açıklamalar, İstanbul’da Osmanlı Arşivi kaynaklarında ve Topkapı Sarayı Müzesi’nin Arşivi fonlarında korunulan belgelerde, bilimsel  temel kaynak oldular ve benim daha önceki bilimsel açıklamalarımı daha da güçlendirdiler. 

Daha sonraki bilimsel araştırmalarımın sonuçları da gösterdiler ki, Gagauz Türkleri bütün/tüm Güney-Doğu Avrupa’da yerli/avtohton insanlardır; Gagauz Türkleri ve dedeleri Güney-Doğu Avrupa’da 2500-3000 yıldan önce, bu bölgelerde yaşadıklarını gösterdiler ve çağdaş zamandaki Gagauz Türklerinin dedeleri Osmanlı Türklerinden de, Selçuklu Türklerinden de önce, Güney-Doğu Avrupa’da yerleşiyorlar; ve Gagauz Türkleri bir halk ve millet olarak, Güney-Doğu Avrupa’da oluştular ve onlar, en eski/evelki Türkler Balkan yarımadasında ve tüm Güney-Doğu Avrupa’da.

Gagauz Türkçesi, Balkan ve tüm Güney-Doğu Avrupa bölgelerindeki, en eski Türk(i) Dili veya Türçe’dir ve çağdaş zamanda, bu dil Gagauz - Gökoğuz Türkleri’nin kültür mirasıdır.

Bilimsel temelli araştırmalarımın sonuçları gösterdiler ki, Ortaçağ zamanlarında ve daha evvel Gagauz Türkleri ve dedeleri Bucak, Dobruca, Trakya, Makedonya, Orta Volga, Ö(Ü)zi kırları, Orta Asya coğrafyasında - Türkistan, Anadolu, Altay, Kırım, Kafkas tarihi bölgelerde, bu topraklarda yaşamışlardır. 

B.1) T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı İstanbul’daki Osmanlı Arşivi Külliyesi’nin fonlarında korunulan, Gagauz Türklerinin tarihi ve yerleşim yerleri ile ilgili çok önemli bir harita buldum. Bu haritada Boğdan memleketi, Boğdan kırı, Memleket Eflak,  Kara Eflak, Bucak Eyaleti, Tatar Pınarı, Özi kalesi, Özi kırı bölgelerini ve sınırlarını gösteriliyor (BOA, HRT.h, 37).

Bu haritada çok önemli bilgiler var, kaynaklarda – haritada  ilk defa “Bucak Viyaletini” ve “Özi Kırı”nın sınırını tespit ettim ve tabi ki, bunlar yeni bilimsel bilgilerdir. Bu haritaya analiz yaparken, diyebiliriz ki, Özi kırlarında ve Buçak’ta yaşayan Gagauzlar ve diyer milletler, 16. yüzyın ilk yarısında, idare sisteminde, Bucak Viyaletine bağlı olabilirlerdi, çünkü şu ana kadar analiz yaptığım Osmanlı Arşivi belgelerine, Özi Viyaleti belgelerde 16. yüzyılın sonlarında ve 1700-1730 yıllarda gözüküyor ve Gagauzların yaşadığı yerler Özi Eyaletine bağlıydılar. Osmanlı Devetinin, 1530 senesindeki idare sisteminde livalar, kazalar, nahiyeler var. O zamanlar Silistre, Kefe, Niğbolu, Sağkol Livaları var ve hangi kazalar ve nahiyeler onlara bağlı,  bu bilgileri kaynaklarda buluyoruz. Gagauz Türklerinin yaşadığı tarihi Dobruca, Trakya, Makedoya, Bucak toprakları, Silistre, Kefe, Niğbolu, Osmanlı Devleti döneminde, 1530 senesinde, Paşa Livası Sağkol’u Livalarına  bağlıydılar. 

 2017 yılında, Kişinev’de, Türkiye Cumhuriyeti Moldova Büyükelçilik Binasında, tarihten gelen kültürel bağlantılarını ve dostluk ilişkilerini güçlendirme adına, ''25'inci yılında Türkiye Moldava İlişkileri ve Gagauz Türkleri'' konulu konferansta bilgilerimi sundum (bak. kaynağı: Türkiye-Moldova ilişkileri 25 Yılında // Gazete “İstanbul”, 25 Kasım 2017, sayfa 1, 4.) ve  “Osmanlı Arşiv Belgelerinde XVI-XX. yy’da Gagauz Türkleri ve Yerleşim Yerleri” bilmsel belge sergisini hazırladım ve misafirlere Gagauz Türkleri ile ilgili tarihi olayları anlattım.

C.1) Çarlık Rusya’sı zamanında, Gagauz Türklerinin etnonimi ile ilgili açıklamalar

Arşiv belgelerinde korunmuş resmi yazılara bakarsak, hem Çarlık Rusya’sı zamanlarında hem de Osmanlı Devleti zamanında, Gagauz terimini zor bulabilirsiniz. 

XIX. yüzyılda, Bucak’ta veya Besarabya’nın güney tarafında yaşayan Gagauz Türkleri’ni “Tuna ötesi göçmenleri listeleri”nde kayıt etmişler, ama gerçek soylarını – Gagauz Türkleri olduklarını yazmamışlar. Ayrı bir grafada onların gerçek Gagauz soylarını (Balkan ülkelerinden gelen Gagauzların) asil Gagauz soylarının yerine, soy olarak ülkelerin adlarını, nereden geldiyseler, o yerlerin adlarını yazmışlar. Ve böylelikle, Gagauz Türkleri’nin, gerçek Gagauz soy etnonimini (soy adları) resmi yazılarda değiştirilmiş, Gagauz – Gökoğuz Türkü, yazmak yerine, Gagauz Türklerini soy olarak Bulgar, Bolgar, Yunan, Rumeli, Moldovan vs. kaydetmişler.  

Bucak’ta yaşayan yerli/avtohton Gagauz Türkleri’ni de  “Starojilı” teriminle kaydetmişler ve öylelikle yine, Bucak’ta çok evvelki zamanlardan itibaren yaşayan yerli Gagauzların soylarını (Gagauz – Gökoğuz Türkleri) resmi belgelerde yine göstermemişler, saklamışlar. O zamanlar, Balkan yarimadasından gelen göçmenlere devlet tarafından yardım olaceydı, onun için o listeleri hazırlamışlar. Olabilir ki, Gagauz Türklerinin bir kısmı kendileri de, saklamış olsunlar, ani onlar Bucak’ta  yerli ki, devletten yardım almak için. Rus memurları o listeleri yapmış ve gerçek Gagauz soylarının yerine, yazmışlar o devlerlerin adlarını nereden “yeni göçmenler” (1812 yıldan sonra gelenler) Gagauzlar  ve Bulgarlar, geldiyseler.

“Starojilı” teriminin Rus dilinden tercümesi, “evvelden yaşayanlar” demektir ve  yerli/avtohton anlamına geliyor.

Burada çok önemli bir iş var, Balkan yarımadasından Gagauz Türklerinin bir kısmı Bucaka veya Besarabyaya göç etmişler ve yerli/avrohton Gagauz köylerin içinde yerleşmiler ve komşu olarak, yeni köyler de temellemişler, 1816 yılından, mağlesef 1819 yıldan itibaren, Gagauz Türklerinlen barabar, Bolgarlar da göçetmeğe başlıyorlar, çünkü o zamandan itibaren göçmenlere Çarlık Rusya’sı artık yardım ediyordu, önceki göçmenlere, hangileri XVIII. yüzyıllarda ve XIX. yüzylın başlangıcında göç ettiler (onlar Gagauz Türkleri idi), devlet tarafından yardım yoktu.

D.1) Osmanlı   Devleti döneminde, Gagauz Türklerinnin etnonimi ile ilgili açıklamalar

Osmanlı Devleti döneminde ise kaynaklardan görünüyor ki, Bucak’ta ve Ö(Ü)zi kırlarında ve Ö(Ü)zi Eyaletinde yaşayan Gagauz – Gökoğuz Türkleri’nin (soylarını göstererek) “Tatar” terimiyle resmi yazılarda onları kaydetmişler.

Burada bir başka önemli bir konuya da vurgu yapmak gerekir ki; Bilimsel araştırmalarım gösterdiler ki, 1453’ten itibaren Osmanlı Devleti zamanında, Bucak’ta yaşayan hıristiyan Gagauz Türklerini de ve 17. yüzyıldan itibaren, Gagauz Türklerinin yaşadığı köylere yerleştirilen Nogay Müslüman Türklerini de, soy olarak, resmi yazılarda “Tatar” kelimesiyle kayıt etmişler/yazmışlar. 

Osmanlı Devleti döneminde Bucak Eyaletinde de, Ö(Ü)zi kırlarında da yaşayan, yerli Gagauz - Gökoğuz Türklerinin ve diğer Türk boylarının soylarını, resmi belgelerde “Tatar” gibi kaydetmişler, ama gerçekten Gagauzlar her zaman kendilerini Gagauz gibi, Türkçe sölpet eden/lafeden/konuşan Gagauz Türkleri olarak biliyor ve tanıtıyorlardı ve bugün de keilerini öyle biliyor ve tanıtıyorlar.

Sonuç olarak diye biliriz ki, Balkan Yarımadası’ndan ve Güney-Doğu Avrupa’nın diğer bölgelerinden, Besarabya’ya veya Bucak’a göçler oluyor, ama o göçmenler, Bucak Eyaleti’nde ve Özi kırlaında yaşayan yerli/ avtohton Gagauz – Gökoğuz Türkleri’nin içinde yerleşiyor ve komşu olarak, yeni köyler de kuruyorlar. Besarabya’nın güneyine - Bucak’a göçmenler, yeni köylerin adlarını, aynen Gagauz Türklerinin eski köylerinin adları gibi veriliyorlar, ama o yeni köylerinin çoğunda, Gagauz Türkleri artık yaşamıyor, başka milletlerden  insanlar yaşıyorlar, bir demografi, nüfüs deyiştirilmesi olmuş, sonra da Gagauz köylerin adlarını de deyştirmişler.

Osmanlı Devleti döneminde Bucak’ta yaşayan, dini olarak Hıristiyan Gagauz – Gökoğuz Türklerininin ve dini olarak, Müslüman Nogar Türklerinin soylarını Tatar gibi resmi belgelerde yazmışlar/kayıt etmişler. 

Çarlık Rusya döneminde de, Gagauz – Gökoğuz Türklerini soy olarak, Bolgar, Bulgar, Rumeli, Yunan, Moldovan vs. resmi belgelerde kayıt etmişler

Gagauz Türkleri bir halk/millet olarak, Bucak Eyaletin isteplerinde, Ö(Ü)zi kırlarında/isteplerinde Osmanlı Döneminde ve daha evvelki zamanlarda, 2500-3000 seneden evvel vardılar, buranın yerli/avtohton insanları olarak, yaşıyorlardı.

Bilimsel araştırmalar gösterdiler ki, Osmanlı Devleti zamanında ve daha evvel Gagauz – Gökoğuz Türkleri bir etnos/halk gibi vardılar, Balkanlar’da ve Güney-Doğu Avrupa’nın diğer tarihi bölgelerinde Trakya, Makedonya, Dobruca, Bucak, Ö(Ü)zi kırları vs. yaşıyorlardı. 

8. Uluslararası “Open Eurasia - 2019” (“Açık Avrasya – 2019”) edebiyat yarışmasında eski Gagauz – Gökoğuz Türkçesinde Olga RADOVA’nın şiirleri ve çocuklar için nesir eserleri..

Bu sene, 15 mart ayından itibaren, 8. Uluslararası “Open Eurasia - 2019” (“Açık Avrasya – 2019”) edebiyat yarışması/konkuru başladı (start aldı), onu organize ediyor Eurasian Creative Guild (Londra),  “Hertfordshire Press” yayınevi ile birlikte. Konkur 2012 senesinden itibaren başlamıştır ve bir balantıcısı, köprü gibi oluyor Asya ve Avrupa yazarların, şairlerin, tercumanların, resimcilerin, rejisörlerin (yöneticilerin), gazetecilerin/jurnalistlerin arasında. Bu konkur bir şans veriyor kültürü yaşadan insanlara, kendi  oricinal yazılarıyla, sözleriyle Asya ve Avrupa insanlarıyla paylaşmağa, uluslararası insanların arasında bir dostluk köprüsü kurmağa, vesile oluyor. “Open Eurasia” bütün dünya yaratıcı insanlarını – yazarları, şairleri, tercumanları, publitsistleri (gazetecileri), resamları, munyatürcüleri, videocuları (belgesel film çekenlerini) bireri yarışmaya/konkura topluyor, bu konkurda onlar savaşaceklar ödülleri kazanmak için ve 31000$ premiya olarak,  paylaştırılacak ki, bu para hepsi gidecek kıtabları yayınlamak için ve heryılın organize edilen edebiyat festivaline “Open Eurasian Book Forum & Literature Festival”ine gitmek için, angısı 2020 yılında Londra da olacek.

    

8. Uluslararası “Open Eurasia - 2019” (“Açık Avrasya – 2019”) edebiyat fınal yarışması/konkuru, 10 ilk ödülü kazanmak için, bu sene Belçika’da, Avrupa Birliği’n başkentinde, 14-17 kasın 2019 tarihlerinde Edebiyat Festivalinde, Brüssel’de gerçekleşecektir.

Konkura dünyanın 20 devletinden – Kazakistan’dan, Uzbekistan’dan, Letonya’dan, Rusya’dan, Almanya’dan, Azerbaycan’dan, Türkiye’den, Polonya’dan, ABD, Çekya’dan (Çehiya), Ukrayna’dan, Moldova’den, İsrail’den, Gürcistan’dan, Kırgızıstan’dan, Belçika’dan, Ermenistan’dan, Kanada’dan vs. yarışmak için, 1200 (beyan etti) hak talebi verildi,  Konkurda şu 5 kategorilerde çalışmalar yer (pay) aldılar: 1. edebiyat  ( nesr î eser, kısa/küçük nesr î eser, şiir), 2. resimcilik, 3. edebiyat eserlerin tercümeleri, 4. videofilm (kısa belgesel film), 5. gazetecilik. 

Jüriye, yarışma sonuçlarını değerlendirmek için sadece 400 kişinin çalışmaları geçerli oldu, bu insanlar ile birlikte - yazar, şair, tarihi bilimcisi, etnolog, Akademik, Doç.  Dr. Olga RADOVA (KARANASTAS)’ın “kısa/küçük edebiyat nesr î eserleri” kategoriyasına, kendi oricinal yazıları eski/evelki Gagauz - Gökoğuz Türkçesinde “Temiz güllär” adlı çocuklar için annatmaları (hikâyeleri) ve şiir nominatsiyasına da Olga RADOVA’nın ine oricinal yazıları "Gagauz Kahraman-Lirik Eposu (Dastanı) Ayhan hem Aygül" ve şiirlerini "Nit' ed'neniya" (Rus dilinde) ile "Kısmet mi bu?" Londra'ya Uluslararası Konkura gönderdi ve eserleri yarışmaya kabul edildi.

Bu olay Gagauz – Gökoğuz Türkleri için, onların çok evvelki – kendi ana dillerini – Gagauz Türklernin kültür miraslarını korumak için, çok büyük bir fırsat oldu. Bu adımla, yazar, şair, tarihiçi, etnolog, Akademik, Doç. Dr. Olga RADOVA Gagauz Türklerinin evlat boylarına bir yol gösterdi ve hen önemli ki, Gagauz Türkçesini – evelki Gökoğuz Türkçeyi Uluslararası kazandırdı, ilk defaa, hepsi dillerlen birlikte Gagauz Türkleri kendi Ana Dilleriyle – Gagauz Türkçesiyle böyle yarışmaya katılıyor. 

    Elbette, bu olay gerçekleşsin diye, Eurasian Creative Guild (Londra) büyük rölü var, onlar destek oldular, istediler ki, bu evelki Türkçe, Medeniyatımızın hen eski Gagauz – Gökoğuz Türkçesi korunulsun diye. Akademik, Doç.  Dr. Olga RADOVA herzaman Uluslararası Kongrelerde, kitablarında hep danıştı Dünya Kurumlarına onun ana dilini korusunlar diye.  Bu danışmalar kendi  sunduğu  bildirilerinde ve yayınladığı kıtkablarında oldu (Bak. Kaynağı: Рadova-Кaranastas О.К. Gagauzların dini, kulturası hem mentaliteti. 2001 yılının, nisan ayında Komrat Devlet Üniversitesi’nde ve 05.05.2002 tarihinde, Makedonya’da Valandova bölgesinde bulunan, Yörük Türklerinin yaşadığı Çalılıklı köyünde, VII. Uluslararası Türk Kültürü Sempozyumu’nda sunduğu bildirisi; Рadova-Кaranastas О.К. Put’ k sebe: Aspektı istorii, kul’turı, demografii, etnografii, etnogeneza Gagauzov. (Dr. Olga Radova-Karanastas’ın bilim makalelerinin toplumu).  II. Baskı. Кишинев, 2009, s.192).

    Konkura eserler sadece  Rus, İngiliz, Kazah, Kırgız, Ö(Ü)zbek, Tadcik, Ukrayin, Romun, Türkmen dillerinde kabul ediliyordu. Olga RADOVA ise kendi edebiyat eserlerini – şiirlerini, hikâyelerini genelden Gagauz Türkçesinde yazıyor. Kendi oricinal şiirleri Rus dilinde de var yazılı. Rus dilinden Gagauz Türkçesine başka şairlerin şiirlerini de tecüme etmiştir.

    

Ozaman, Olga RADOVA hocamız, Gagauz – Gökoğuz Türklerinden yazar ve şair, Eurasian Creative Guild (Londra) taradından organizatörlere danışıyor ki, onu konkura/tarışmaya kendi oricinal yazılarıyla alsınlar. Sayın Marat AHME(D)CAN’a danışıyor, diyor: “Konkura yarışmaya kendi çalışmalarımı göndermeğe istiyorum, fakat benim şiirlerim ve çocuklara deyin kısa edebiyat eserlerim Gagauz – evelki/eski Tük dilinde yazılı. Amacım benim milletimin kültür mirasını – bizim evelki/eski Gagauz (Gökoğuz) Dilini korumağa. Rica ediyorum, herliğicâm bu mümkün ise, kabul ediniz bizim çalışmalarımızı Gagauz Dilinde de, Eurasian Creative Guild’in (Londra), bizim medeniyatımızın kültür mirasını, 2500-3000 senelerden fazla gelen, çok evelki/eski zamanlardan Gagauz – Gökoğuz Türkçesinin korunulmasında, büyük başarılarından birisi olacektır.  

Yarı finala Olga RADOVA’nın geçti sadece çocuklara deyin düz yazıları, bu nominatsiyada (kısa/küçük nesr î eserler) 120 yazarın çalışmalarından, sadede 40 yazarın eserleri finala yetişti, bu 40 yazarın de içinden, hangi yazar Ödülü kazanacak Avrupa Birliği’nin Başkentinde Brüssel de, 8. Uluslararası Edebiyat Festivalinde, 14-17 Kasım 2019 tarihlerinde açıklanacak. 

DOÇ. DR. OLGA RADOVA’NIN ÖZGEÇMİŞİ

Gagauz – Gökoğuz Türklerinden, Moldova Cumhuriyeti’nin Gagauziya (Gagauz Yeri) Özerk Bölgesi’nde, Avrupa’nın en büyük köyü olan Kongaz’da doğdu. İlk ve ortaokulu doğduğu köyde, lise öğrenimini de başkent Kişinev’de tamamladı (1974-1977 yy.). Yüksek öğrenimini Moldova Devlet Üniversitesi’nin tamamladı. 

Üniversite öğrenimi esnasında bir yandan da Gagauzların maddî ve manevî kültürü ile ilgili makalelerini, kendi şiir ve hikâyelerini de yayınladı. Ayrıca “Bucağın Dalgasında”  adlı Moldova Cumhuriyeti Radyo–Televizyon kanalında, Gagauz dilinde programcılık ve sunuculuk yaptı (1986 -1988), o Gagauz Türklerinin kadınlarından ilk kadın, angısı televiziyon kanalından, efire çıkıp, Gagauz – Gökoğuz Türkçesinde progamları götürdü. Ama programlara çıkmak için, önce Gagauz köylerini gezerek ve röportajlar yapıp, haber ve müzik programlarını yayımladı – hepsi bu çalışmalar gönüllü oldu, çünkü başlangıçta devlet tarafından o programları Gagauz Türkçesinde hazırlamak için bücet yoktu, sonra bücet verildi ve televizyonda kadrolu olarak, çalışmağa insan alındı.

 1988’de Moldova Sovyet Cumhuriyeti parti yönetiminin izni ile “Sovetskaya Moldaviya”  gazetesinin eki olarak, Gagauz dilinde “ANA SÖZÜ” gazetesinin redaktsiyasında (editörlüğünde) çalişmaya başladı, bu gazeteye ilk muhabir olarak atandı ve gazetenin bazı sayılarını, kendi makalelerini yazıp, ve diğer yazarların de dizgi ve baskısıyla tek başına hazırlayıp, yayınladı (1988-1989). 

1989 yılın sonlarında Moldova Bilimler Akademisi, Etnografya, Etnologya ve Folklor Enstitüsünün “Gagavuzoloji” bölümünde Araştırma Görevlisi olarak,  çalışmağa başladı. Burada iki dilde, büyük “Gagauzça-Rusça” akademik sözlüğünü hazırlamağa çalıştı. Gagauz Türklerinin tarihinde ilk defağa Olga RADOVA “Rusça-Gagauzça sözleşmäk kiyadı”nı yazıp, yayına hazırladı (1989-1991 yıllarda) ve 25 yıldan sonra yayınladı - 2016 yılından – Gagauziya (Gagauz Yeri) Özerk Bölgesinde ve 2017 yılında da Ukrayna’da.

 1993 - 1996 tarihlerinde doktora yeterliliğini kazanarak “XVIII. yüzyılın sonunda - XIX. yüzyılda Basarabya Gagauzlarının Etno-Demografya Gelişmeleri” konulu doktora tezasına, bilimsel araştırmalar yapıtı ve Moldova Bilimler Akademisi Etnografya, Etnologiya ve Folklor Enstitüsünü’nda onu hazırlayıp, Moskova’da, Rusya Bilimler Akademisi’nin N.N. Mikluho-Maklay adına Etnoloji ve Antropoloji Enstitüsü’nde savundu ve “Tarih Bilimleri Doktoru” unvanını kazandı (2002).

Moldova Cumhuriyeti Gagauz Karılar (Kadınlar) Birliği’nin (Derneği’nin) kurdu (1993 yıl) ve ilk Başkanı olarak, Türkiye Cumhuriyeti Kişinev Büyükelçiliği ile işbirliği yaparak, Gagauz – Gökoğuz Türklerinin tarihini, kültürünü yaşatmak ve yaymakla ilgili çalışmaları, resim sergilerini organize etti, Gagauz halk müziği konserlerini, Gagavuz tiyatrosu temsillerini, edebiyat ve şiir geceleri düzenledi ve bügün de bu bağlanrıları ve çalışmalarına devam ediyor. 

Akademik, Doç. Dr. Olga RADOVA’nın ideyası (fikri) olarak, Türk Ocakları İstanbul Şübesi ile birlikte, 2017 yılında “İrmibeşinci yılında Türkiye-Moldova ilişkileri ve Gagauz Türkleri” konulu Konferansı organize ettiler ve konuşmacı olarak,  sonra aynı konuyla “Türkiye ile Moldova ilişkileri 25 yılında”, İstanbul’da, T.C. Kişinev Büyükelçiliği’nde ve Komrat Devlet Üniversitesinde sunmuşlardır (Araştırmacı, Yazar, Şair, Gazeteci Şamil KUCUR; E. Buyukelçi Ender ARAT; Tarihi ve etnoloji bilimcisi, Yazar, Şair, Akademik, Doç.Dr. Olga RADOVA). Ve herbir yerde, nerede gerçekleşti bu Konferanslar (İstanbul, Kişinev, Komrat), misafirlere – Prof. Dr. – lara, Üniversite öğrencilerine, cümle toplumlarının başkanlarına ve üyelerine,  gezetecilere, yazarlara, şairler, kütübhanecilere, Moldova Üniversitesi Tarih Bölümü Profösorlarına ve öğrencilerine, Komrat Devlet Üniversitesi, Gagauziya Bilim-Araştırma Merkezi, Komrat Tarih ve Etnoloji Müzesi vs., iki sergi sergiledi: “Osmanlı Arşiv Belgelrinde XVI. – XX. yy’da Gagauz Türklleri ve Yerleşim Yerleri” konulu sergiyi Akademik, Doç. Dr. Olga RADOVA hazırladı ve bu nedenle,  T.C. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi müdürlerine ve hepsine uzmanlara, kimler katkıda bulundu bu sergiyi hazırlamağa, Olga Hanım teşekkür ediyor. 

    Diğer sergiyi “Dostluk Köprüsü Foto ve Ebru sergisini” adlı, fotograf ve ebru sanat sergisini hazırladı, kendisine  ait  foto çekiminlerinden ve kendi eli ile yartığı ebru  eserlerinden, Araştırmacı, Yazar, Şair, Gazeteci Şamil KUCUR.

    Sn. Olga RADOVA Moldova Bilimler Akademisi’nin (MBA) Kültür Mirası Enstitüsü’nün, Gagauz Bölümü’nde (1989-2006); MBA Tarih, Devlet ve Hukuk Enstitüsü’nün Tarih Bölümünde (2007-2010). Moldova Cumhuriyeti Gagauzya (Gagauz Yeri) Özerk Bölgesi’nin Bilim-Araştırma Merkezi’nde (2012-2016), tarih ve etnoloji bölümlerinde, bilim uzmanı olarak çalışmıştır. Moldova Bilimler Akademisinde 22 sene boyunca Balkanlar’da  ve bütün Güney-Doğu Avrupa Gagauzları’nın etnik tarihini ve kültürel mirasını, ayni zamanda evelki zamanlardan bugüne kadar o böldeki hepsi Türklerin tarihini, yerleşim yerlerini, göçlerini, kültür miraslarini vb. araştırıyor ve bilim kitablarında, mekelelerinde yayınlıyor. 

2007 tarihinden itibaren “Moldova-Osmanlı-Rusya ilişkileri çerçevesinde Güney-Doğu Avrupa Gagauzların Etnik Tarihi, Kültür Mirası va Yerleşim Yerleri” konusunu, T.C.Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivinde temel (fundamental) araştırmalarına devam etmektedir ve bilimsel araştırmalarının sonuçlarını kıtablarında, makalelerinde, bildirilerinde yayınlamakta ve sunmalarında bulunmaktadır ve önceki bilmsel açıklamalarını daha da güçlendirmektedir.

Akademik, Doç. Dr. Olga RADOVA (KARANASTAS)’ın kitabları ve bilimsel makaleleri çeşitli devletlerde – Moldova’da, Almaya’da, Türkiye’de, Rusya’da, Ukrayna’da, Beyaz Rusya’da, Bulgaristan’da, Makedonya’da vs. yayınlandı.

 Akademik, Doç. Dr. Olga RADOVA bügün Avrasya Yazarlar Birliği Üyesi (Ankara), Moldova’da A.S.Puşkin’in adına Yazarlar Birliğin Üyesi (Kişinev), Bulgaristan Bilimler ve Sanat Akademisi Asil Akademik Üyesi (Sofiya, 2015 yılında seçildi), Uluslararsı Eurasian Creative Guild (Londra) Yazar, Şair, Sanat ve Kültürel Birliğinin Üeysi (2019 yıldan itibaren), Türkiye Arşivciler Derneğin Onur Üyesi (2007 yıldan itibaren) vs. Moldova N. Milesku Spătaru adına Bilim Adamları Assotsiatsiya’nın Bilimsel Sekreteri, Moldova Gagauz Karılar (Kadınalr) Birliği Assotsiatsiya’nın kurucu ilk Başkanı.

Moldova Bilimler Akademisi’nde (22 sene, Kişinev) ve Gagauziya Bilim-Araştırma Merkezi’nde Tarih ve Etnoloji Bölümünde  (4 sene, Komrat) bilim uzmanı olarak çalışan ve bügün (2016 senesinden itibaren, İstanbul) İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Misafir Öğretim Görevlisi olarak, çalışmalarını devam etmektedir ve aynı zamanda İstanbul’da T.C. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivinde bilmsel araştırmalarını devam etmektedir.

Bilmsel araştırmalarının sonuçlarını Uluslararası Sempozyumlarda, Kongrelerde, Bilim şölenlerinde, Konferanslarda, Konventlerde, televizyon ve radyo programlarında sundu ve açıkladı – Moldova Cumhuriyeti’nde ve MC Gagauziya (Gagauz Yeri) Özerk Bölgesinde - Kişinev’de, Komtat’ta, Çadır-Lunga’da, Kongaz’da, Svetlıy’da, Yaloven’de, Beşalma’da, Vulkaneşt’te, Etuliya’da vs.; Türkiye’de - Kayseri’de (1991 yılında, Erciyes Üniversitesinde), Adana’da (Türk Ocakları Derneğinde), Mersin’de (Radyoda), Elazığı’da (Üniversite’de), Ankara’da (Türkiye Bilimler Akademisinde Konferans, ICANAS – 38 vs.), Antalya’da (FIEALC – XVI. Latinamerikan Kongresi) Alanya’ya (Belediye’de), Konya (Selcuk Üniversitesinde), İstanbul (İ.Ü., Yeditepe Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Gazi Üniversitesi, Türk Ocakları İstanbul Şübesi, Tatar Türkleri Derneyi, BULTÜRK Derneği, TESAM vs.) vs.; Almanya (München, Konferans, 2006 yıl); Rusya (Moskova’da - Rusya Bilimler Akademisi, «МГИМО» - Moskova Uluslararası İlişkileri Devletnstitüsü, Moskova Uluslararası Devlet Üniversitesi “Drujbı Narodov”, Halk İlişkileri Departamentinde, Rusya Devlet Arşivi’nde vs.); Beya Rusya (Beya Rusya Bilimler Akademisi’nin Felsefe Enstitüsü’nde, Etnoloji ve Antropolojı Enstitüsünde, Pedagoji Enstitüsünde ); Ukrayna – Kiev (Taras Şevçenko Enstitüsünde), Semforopol ve Bahça Saray (Uluslararası Sempozyum), Kabardın-Balkar ve Kuzey Osetya Özerk Bölgelerine (Nalçik, Malgobek, Suhotskoy vs. – Moldovadan Gagauz Köylerinden, Çadır-Lunga ve Moldova Bilimler Akademisi tarafından gittik, kültür programı gösterdik – Gagauz Türkülerini, oyunlarını, şiir okuduk ve malzeme topladım (bu görev de benimdi) – masal, adet, insanların adlarını ve soyadlarını evdeneve gezip yazdım vs.); Bulgaristan – Blagoevgrad ve Varna (Uluslararsı Folklor Festivali ve Bilimsel Sempozyumu); Makedonya – Valadovo ilçesi, Çalılıklı köyü, Uluslararası Sempozyum, 2002 sene); Romanya – Köstence’de ve Braila’da – Uluslararası Sempozyum) vs. (Yayın listeyi ve bildiri sunum listeyi bakabilirsiniz ekte).

2005 yılında I. Uluslararası Osmanlı Arşivleri Sempozyumunda yer aldı ve iki bildirisi sundu (daha başka yerlerde da yer aldığım Sempozyumları ve Kongreleri Özgeçmişimde yazılı), o zamandan itibaren T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğün, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı uzmanlarıyla bilimsel bağlantılar kurmuştur.

Moldova Cumhuriyeti Bilimler Akademisi ve Dışişleri Bakanlığın izni ile, 2007 yılında Moldova Cumhuriyeti’nden T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı’na görevli olarak geldi ve bilimsel çalışmalarını yukarıda yazdığımız konularda devam etmiştir. O zamanlar Moldova’dan Türkiye’nin arşivlerine ilk defa böyle bilim uzmanı gönderildi ve onun başkanı ve bilim sorumlusu, Doç.Dr. Olga RADOVA’ydı.  Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı’nda ve Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi’nde bilimsel araştırmaları yapmış ve bulduğu belgelerin kopyalarını Moldova’ya götürmüştür. Doç. Dr. Radova, çalışmalarında yardımlarını esirgemeyen  T.C. Osmanlı Arşivin uzmanlarını her zaman şükranla anmaktadır. 

Doç Dr. Olga Radova T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı’nda araştırmalarına devam etmektedir.  

Doç Dr. Olga Karanastas RADOVA’nın yayınlanmış eserlerinden bazıları: 

 “XVIII. Yüzyıl Sonları ve XIX. Yüzyılın İlk Çeyreğinde Tuna Ötesi Göçmenleri İçinde Gagavuzlar ve Bucaak’taki Yerleşim Yerleri”, Moldova Bilimler Akademisi – Komrat Devlet Üniversitesi – Gagavuz Yeri Hal Topluşu yayını, Kişinev-Komrat 2001.

, “Tuna Ötesi Göçmenleri ve Gagvuzlar (19. Yüzyıl sonları – 20. Yüzyıl başları)”, TÜRKSAV y., Ankara 2004.

 (başka yazarlarlan ortak). “Basarabya’da Alman Göçmenleri ve Dennewitz Köyünün Kurulması”, Kişinev 2008.

“19. YüzyIlda gagauzlarIn etno-demografik gelişmeleri problemine dair” // «Türk kültürü» dergisi. Ankara, eylül, №389, 1995.

 “Еthnikidentificatsion of TransdanubianMigrands and The Gagauz Settling in Budjak (The Late 19 th Centuries)” // «Eurasien Studies» dergisi, №13, mart, Ankara, 1998.

Gagauziya’nın (Gagauz Yeri’nin) kasabalarının ve köylerinin çağadaş zamanda êtnodemografiya rakkamları. «Unitate  poporului Republicii Moldova şi identităţii entice» konferansın malzemeleri, Chişinău, 2000.

"Tuna ötesi göçmenlerin etnik kimliği (identifikasyonu) ve Bucak’ta gagauzların yerleşim yerleri (XVIII yüzyılın sonu – XIX yüzyılın başları” // Etnografiçeskiye issledovanıya v Respublike Moldova. İstoriya i sovremennost’. Kişinev, 2006.

 “Moldova Milli Arşiv Kaynaklarına Göre XVIII.Yüzyıl sonu – XIX. Yüzyıl Başında Besarabya Gagavuzlarının Etnik Tarihi ve Demografik Gelişimi” // ULUSLARARASI TÜRK ARŞİVLERİ SEMPOZYUMU 17-19 Kasım 2005, İstanbul.Ankara, 2006.

  (başka yazarlan ortak). “XIX ve XX. Yüzyılda Güney Besarabya Bölgesinde Alman Sömürgenlerinin Yerleşimi ve Demografik Gelişimi” // ULUSLARARASI TÜRK ARŞİVLERİ SEMPOZYUMU 17-19 Kasım 2005, İstanbul. Ankara, 2006.

“Güneydoğu Avrupa gagauzların tarihini ve kültürünü korumak – etnosun gelişmesinde bir şart temeldir”// 38.ICANAS 10-15.09.2007. Bildiri özetlerin Kitabi ABSTRACTS. Ankara. 2007  

Kendine doğru yol: Gagauzların tarihine, kulturasına, demografiyasına, etnografiyasına, etnogenezisine bakımlar (açılar). I. Basım. Kişinev, 2008, 297 s.; II. Basım. Kişinev, 2009, 371 s. ve tb. 

XX-XXI  Yüzyıllarda Moldova ve Ukrayna Cumhuriyetlerinde Gagauz Dilin Gelişmesi // Uluslararası sosyal bilimler lisansüstü öğrenci sempozyumu (İnternational Social Sciences Postgraduate Aymposium). Ordu (Türkiye), 2011, S.150-157.

Kongreler, Sempozyumlar

* “I. Uluslararası II. Saray Tarih ve Kültür Sempozyumu’na, 15-16 Haziran 2015 tarihlerinde katıldım ve bildirimi “T.C. Osmanlı Arşivi ve diğer arşivlere göre, XVI-XVII. yüzyıllarda Bucak’ta ve Boğdan Voyvoda’sının sınırları içerisinde yaşayan yerli Gagauzlar”;

 * Kahramanmaraş’ta 6-8 Mayıs 2016 III. Uluslurarası Geleneksel Türk Güreşleri Sempozyumu ve oyunlarında yer aldım. Sempozyumda bildirimi “Güneydoğu Avrupa Gagauzlarının etnik tarihi ve kültürlerinde güreş” olarak sundum.

* 12-14 May 2016-Konya’da VI. Internatıonal Turkıc Art, Hıstory and Folklore Congress / Art Actıvıtıes’de “Türk Dünyası Coğrafyasında Gagauz Dilinin Tarihi Yeri ve Özellikleri” başlıklı bildirimi sundum.

* Bu son gelişimde de ine Konya’da 04-06 Mayıs 2017 VIII. Uluslararası Tärk Sanatı, Tarihi ve Folkloru Kongresi’n program’na katıldımve “Gagauz Türklerinin folklorunda evvelki zamanlardan kalma devlet elementleri ve Herodot’un yazılarında onların paralel izlerinin görüntüleri” bildirimi sundum.

* 2007 senede Türkiye Arşivciler Derneği’nde “Güneydoğu Avrupa Gagauzların Tarihi ve Osmanlı Arşivlerinin önemi” konulu bir konferans organize ettik ve orada bilim araştırmalarımla, Osmanlı Belgelerinde ve Balıklı Ortodoks Mezarlığında bulunan Gagauz mezarlarıyla ilgili bilimsel açıklamalarımı sundum.

* 2007 yılında Osmanlı Arşivleri’nden Moldova Cumhuriyeti’ne döndüğüm zaman, Kişinev’de, Moldova Cumhuriyeti Milli Tarih Müzesinde Sempozyum organize ettim ve getirdiğimiz belgeleri, Moldova Bilimler Akademisi tarih bilgileri doktorlarına ve diğer uzmanlara tanıttım. 

* Seçtiğim belgelerin birkaçını Osmanlı Türkçesinden Rus diline çevirdim ve Olga Radova-Karanastas. Kendine doğru yol: Gagauzların tarihine, kulturasına, demografiyasına, etnografiyasına, etnogenezisine bakışlar. II. Basım. (Kişinev, 2009, 371 s.) kitabımda yayınladım. Bu kitap 2009 senesinde Uluslararası yazarların, bilim kitap yarışında ödül kazandı. Yarışta 17 ülkeden 278 bilim adamının kitapları yer aldı.

* 2011 yılında Beyaz Rusya Bilimler Akademisi’nin Felsefe  Enstitüsü’nde ve Etnologiya sempozyumlarında yer aldım ve sunduğum bildirilerimde yine Osmanlı Arşivlerinin belgelerini, o bölgede bilim çerçevesine ilk defa tanıttım.

* 2012 Moldova Bilimler Akademisinde düzenlenen sempozyumda sunduğum “Yeni Osmanlı belgeleri Oçakov (Özi) Kalesi ve Çehrin savaşı için” isimli bildirimde Osmanlı Arşivi belgelerini açıkladım.

* 2013 yılında Moskova’da Rusya Devlet Arşivi’nde “KLİO-2013” Konferentsiyasında bildirimde «Документы Османского Архива и архитектурные памятники в Республике Турция – объекты международного культурного наследия» ine Osmanlı belgeleri ve kültürel mirasıyla ilgili bildirimi sundum ve genç araştırıcılara ortak çalışmalar yapmayı teklif ettim. Bilimsel araştırılarımızı devam edelim, o bilgileri neler kazanabildim, paylaşayım dedim. 

* 8–9 декабря 2016 года в Московском Государственном Институте Международных Отношений (МГИМО), состоится юбилейныйX КОНВЕНТ Российской ассоциации международных исследований (РАМИ), на тему «25 лет внешней политике России». It  is  our  great  pleasure  to  invite  you  to  the  10 th Russian  International  Studies  Association  (RISA) Convention  “25  years  of  Russia’s  Foreign  Policy”  on  December  8-9,  2016  at  MGIMO-University (Moscow, Russia)

Sundum Bildirimi “Российско-Молдавские отношения: аспекты историко-культурологического развития гагаузов Юго-Восточной Европы в контексте интеграционных процессов в Республике Молдова”

*VI. INTERNATIONAL TURKIC ART, HISTORY AND FOLKLORE CONGRESS / ART ACTIVITIES 12-13-14 May 2016-Konya BİLDİRİ ADI:

“Türk Dünyası coğrafiyasında Gagauz dilinin tarihi yeri ve özellikleri”

*IX. ULUSLAR ARASI TÜRK SANATI, TARİHİ ve FOLKLORUKONGRESİ/SANAT ETKİNLİKLERİ, 28-29 Eylül (September) 2017-İzmir. BİLDİRİ ADI     : “Gagauzların kilim ve dokumalarında Eski Türklerin tarihi kültür izleri” 

* Uluslararasıbir Bilgi Şöleni “Gagauzdili, tarihi, edebiyatı, coğrafyası, veİnançsistemin”. 

15. 02. 2018 tarihinde, Bursa'da,  UludağÜniversitesi bildirileri: 

A) T.C. Başbakanlik Osmanli Arşivi ve diyer belgelere göre Balkan Yarımada göçmenlerin ve yerli Bucak Gagauzların etnik tarihi ve kültür mirasi (M.Ö. VII-VI. – XXI. Yüzyıllar)

B) “25’ci yılında Moldova - Türkiye bilimsel ilişkileri ve T.C. Osmanlı Arşiv belgelerinde xvı-xvıı. yüzyıllarda Gagauz Türklerinin yerleşim yerleri”

*VIII. ULUSLARARASI TÜRK SANATI, TARİHİ ve FOLKLORU KONGRESİ/SANAT ETKİNLİKLERİ. 04-06 Mayıs (May) 2017-Konya

Bildirimi sundum “GAGAUZ FOLKLORUNDA EVELKİ ZAMANLARDAN KALMA DEVLET ELEMANLARI VE GERODOTUN YAZILARINDA ONLARIN PARALEL İZLERİNİN GÖRÜNTÜLERİ”

*YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ BALKAN VE KARADENİZ ARAŞTIRMALARI MERKEZİ İktisadiveİdariBilimlerFakültesi, Konferans, 14 Mayıs, 2018, İstanbul –TÜRKİYE.  Konu:  “MOLDOVA’DA GAGAUZLARIN ÖZERK YAPISI”

.....................................................................

*ULUSLARARASI KONGRES’İ “KAFKASYA’DA İSLAM TARİHİ VE MEDENİYATI”

11-12 TEMMUZ 2019 - BAKÜ / AZERBAYCAN

Konum: GAGAUZ – GÖKOĞUZ TÜRKLERİ İLE KAFKAS TÜRKLERİ ARASINDA, TARİHTEN BUGÜNE FOLKLORİK İLİŞKİLER

*Konferans 12Nisan 2019 tarihinde,  “İstanbul KırımTürkler iDerneği’nde”, Konferans’ı konuşması. GAGAUZ – GÖKOĞUZ TÜRKLERİ (TARİHİ, YERLEŞİM YERLERİ VE KÜLTÜR MİRASLARI)

*MERSİN ÜNİVERSİTESİ ANAMUR MESLEK YÜKSEKOKULU. 14 Mart, 2019. ANAMUR-TÜRKİYE

Konferans: Gagauz Türkleri ile Anadolu Yörükleri’nin kültür benzerlikleri ve farklılıkları

*“X. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu” 17-19 Ekim 2018 / Eskişehir Osmangazi Üniversitesi. “TÜRK DÜNYASI COĞRAFYASINDA GAGAUZ DİLİNİN TARİHSEL YERİ VE TÜRKİYE TÜRKÇESİ İLE ORTAK KÜLTÜREL İZLERİ” vs.

Doç. Dr. Olga Radova (Karanastas

  

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.